ATABB

Oğuzboyu

Baskı Teknikleri

--------------------------------------------------------------------------------

Baskı Teknikleri Baskı işlemi düşünülmüş, tasarlanmış özgün bir grafik ürününün kalıp yoluyla çoğaltılmasıdır. Özgün baskı resimlerin kalıpları genelde elle yapılan işlemlerle sanatçısı tarafından yapılmaktadır.
Sanatçı bu işlemlerin hemen her aşamasında biçimsel oluşmayı ve yaratmayı sürdürmektedir. Özgün eser bütün yararlanılan malzeme ve tekniklerin sonucu olarak ortaya çıkar. Malzeme ve teknikler varolan bir eseri basarak çoğaltmak için değil, varolmayan orijinal eseri yaratıp yapmak için kullanılır.
Özgün eser yaratma olayı sırasında oluşur ve baskı sırasında doğmuş olur. Özgün baskı sanatı çalışmalarında bugün ençok yararlanılan teknikler özelliklerine göre şöyle gruplandırılabilir:
a. Yüksek Baskı Teknikleri
b. Düz Baskı Teknikleri
c. Çukur Baskı Teknikleri
d. Elek Baskı (Serigrafi) Teknikleri

YÜKSEK BASKI TEKNİKLERİ
Bu tekniğin özelliği, düz kalıp yüzeylerinde basmayacak yerlerin oyularak çukurlaştırılması, yüksekte kalan yerlere tampon veya merdane ile boya verilerek baskı yapılmasıdır. Yüksek baskı kalıpları genellikle ağaç yüzeylere oyularak veya kazınarak yapılır. Ağaç dışında oymaya veya kazımaya elverişli çeşitli muşambalar (linolyum v.b.) kurşun levhalar da kullanılır.
Ağaç kalıp olarak şimşir, frenk çınarı, ıhlamur, kiraz, armut, elma ve akça ağaç en çok kullanılan kalıp çeşitleridir. İnce izler kazımak için ağacın liflerine dikey kesitten elde edilen tahtalar kullanılır. Büyük izli oymalar için liflere paralel kesilmiş tahtalar kullanılmaktadır.

DÜZ BASKI TEKNİKLERİ
Özgün baskılar için kullanılan düz baskı tekniklerinin ilkel şekli monotipi adıyla bilinenidir. Cam veya parlak metal bir levhaya merdane ile baskı boyası verildikten sonra bu levha üzerine yatırılan kağıdın arkasına bir kalem veya benzer bir araçla çizilerek baskı elde edilir. Resim çizilirken baskı da oluşur. Yalnız bir baskı elde edildiği için "bir baskı" anlamında "monotipi" denilmiştir. Bu teknikte de çeşitlemeler yapılabilir. Boya verilmiş levha üzerine silme, kazıma veya boyama yolu ile elde edilen resim bir kağıda basılarak da baskı resim elde edilebilir. Düz baskının en çok kullanılan ve yaygın olanı litografi (taşbaskı) tekniğidir.
Baskı kalıbı olarak kullanılan taş %98 kalsiyum karbonat ve bikarbonatlardan oluşmaktadır. Mikroskopik deniz canlılarının kabuklarından yer tabakalarının basıncı altında ve milyonlarca yılda oluşmuştur. Bu taşın temiz yüzüne yağlı kalem ve boyalarla çizilen resim, bir oyma veya kabartmaya gerek kalmadan basılabilir. Taşın çok sert olan dokusu hem suyu hem yağı iyi tutar. Özelliği nedeni ile basmayacak yerler ıslak tutularak yağlı kalem veya boya ile çizilen resme merdane ile baskı boyası verilebilir ve boya baskı ile kağıda geçirilebilir.

ÇUKUR BASKI TEKNİKLERİ
Bu tekniklerde kalıp olarak bakır, çinko veya çelik levhalar kullanılır. Kalıpta çizgiler, çeşitli koyulukta lekeler, yumuşak ton geçişleri, sert ve yumuşak çizgiler, dokular elde edebilmek için çeşitli kazıma, oyma ile yedirme araç gereç ve malzemesi kullanılır.
Tekniğin özelliğine göre şu çeşitler belirtilebilir:
Elle Kazıma: Sivri veya sivri üçgen kesitli çelik kalemlerle resim metal üzerine doğrudan kazınarak elde edilir. Kazıma yoluyla oluşan çukurlara ve bu yanında oluşan çapaklara giren boya, diğer yerlerdeki boya silindikten sonra nemli kağıtlara preste baskı ile geçirilir.
2. Yedirme Yolu İle Oyma: Metal plakanın yüzü aside dayanıklı özel lakla kaplandıktan sonra plak üzerine çelik sivri uçlarla resim çizilir. Metalin üzerindeki bu resim asitle yedirilerek resim olan yerler oyulur. Kalıptaki lak temizlendikten sonra oyulmuş yerlere baskı boyası verilir, yüksekteki boyalar silinir, preste baskı ile resim nemli kağıda geçirilir.
3. Akuatinta: Metal plak üzerine toz reçine veya asfalt serpildikten sonra tozlar ısıtılarak eritilir. Plak üzerinde aside dayanıklı laklarla kapatmalar yaparak, açık kalan yerleri asitle yedirerek resmi yapma işlemi sürdürülür. Lak ve reçine atıkları temizlenir. Çukurlara boya verilir, yüksekteki boyalar silinir ve preste baskı yapılır.
4. Mezzotinta: Bu yöntemde çeşitli dişli bıçak veya ruletler kullanarak metal plak üzerinde çukurluk ve çapaklardan oluşan dokular oluşturulur. Bu dokular ezilerek, kazınarak çukur ve çapak derinlikleri değiştirilir. Diğer yöntemlerde olduğu gibi baskı yapılır.


ELEK BASKI TEKNİKLERİ
Mürekkebin elek deliklerinden geçirilerek baskı materyaline transfer edilmesi tekniğine "elek baskı" denilmektedir. Bu yöntemin bir başka adı da "serigrafi baskı"dır. Serigrafi yönteminde baskı kalıbı olarak plakalar, metaller değil bir çerçeveye gerilmiş gözenekli bez kullanılır. Bu bez ipek, organze, özel terylen, polyester veya metalden örülmüştür. Çerçeveye gerilmiş olan bezden kalıp olarak yararlanabilmek için görüntü dışındaki bez gözeneklerinin kapatılması gerekir. Bu gözenekler kapandıktan sonra açık olan gözeneklerden boya verildiğinde görüntü kağıda aktarılmış olacaktır.
Başlıca özelliği kalın ve düzgün bir boya tabakası basabilmesidir. Sanatçılar serigrafiyi 20. yüzyılda kullanmaya başlamışlardır. Malzeme ve atölye araç gereçleri açısından diğer yöntemlere nazaran daha kolay ve ekonomik gerçekleştirilebilme avantajlarına sahiptir.

7. Grafik sanatlarda serigrafi, hazırlanan özgün tasarım ve orijinale en yakın sonuçlar verebilen bir yöntemdir. Grafik sanatçıların çoğu tasarımlarını serigrafi ile uygulamak suretiyle ulaşmak istedikleri sonuç hakkında fikir sahibi olabilirler, negatif-pozitif, siyah-beyaz yada renk ilişkilerini kontrol etme olanağı bulabilirler. Herhangi bir firma için tasarlanan projenin çeşitli seçeneklere uygulanmış olarak sunulması büyük yararlar sağlar.
Yön levhaları, tanıtım gereçleri, etiket, çıkartma, plaket, flama, bayrak baskıları, orijinal serigrafi posterleri, fiber, pleksiglas, metal yüzeylere reklam tasarım ve uygulamalarında serigrafi ideal bir yöntemdir.
Günümüzde reklam tanıtım amaçlı eşantiyon ve hediyelik eşya üretiminde büyük bir yoğunluk vardır. Özellikle yeni yıl hazırlıkları döneminde artan iş alanı sözkonusudur. Firma tanıtımları için takvimler, ajandalar, çantalar, anahtarlıklar, sigaralıklar, kalemlikler serigrafi ile hazırlanmaktadır. Salt bu alanda çalışan işyeri ve grafik evi sayısı her geçen gün artmaktadır.


Derleyen: Bilgen İnal

KAYNAKLAR

Çukur Baskı Teknikleri, İsmail Hakkı Demirtaş

Grafik Üretim Teknikleri, Atilla Özer