ATABB

Oğuzboyu

PERVANE YARDIMCI SİSTEMLERİ

Pervane yardımcı sistemleri, pervanenin verimini arttıran, governor ve feathering mekanizmalarının otomatik çalışmasını sağlayan sistemleri içerir.

Buz Eliminasyon sistemleri
Pervane buz eliminasyon sistemleri pervane üzerindeki buz oluşumunu uçuş süresince önlemek veya kaldırmak amacıyla kullanılır. Eğer pala üzerinde buz oluşumu engellenmezse pervanenin verimi düşer, pervane ağırlaşır ve dengesiz koşullarda çalışır. Bu dengesiz koşullar titreşim oluşturabilir ve motor ile gövdeye zarar verebilir.
1-Anti-Icing
Anti icing sistemleri pervane üzerinde buz oluşumunu önleyen sistemdir. En yaygın anti icing sistemleri nemle karışıp, nem, pervane üzerinde buz oluşturmadan akıp gitmesini sağlayan sıvılar kullanır. Bu sistem buz oluştuktan sonra etkisizdir. Bu yüzden sistem buzlanmanın oluşabileceği koşullarda çalışıyor olmalıdır.
Sistem Komponentleri
Anti icing sistemlerinde kullanılan sıvı su ile kolay karışabilmeli ve donma noktası çok küçük olmalı ki karışım uçuş süresince pervane üzerinde donmasın. En yaygın sıvı izopropil alkoldür. Çünkü maliyeti çok düşük ve kolay bulunabilen bir sıvıdır. Bu sıvının en önemli dezavantajı yanıcı olmasıdır. Bazı sistemlerde fosfat bileşikleri kullanılır. Fakat maliyeti yüksek olduğundan yaygın olarak kullanılmaz.
Sıvı tankı uçağın dizaynına bağlı olarak uçuş sırasında ulaşılabilir veya ulaşılamaz şekilde gövdeye yerleştirilir. Su tankı atmosfere açıktır ve miktar göstergesi vardır. Tankın büyüklüğü uçağa bağlıdır. Tank, içindeki sıvıyı ağırlığı ile sıvı pompalarına gönderecek şekilde yerleştirilir.
Sistemde tanktan gelen pislikleri önlemek için tank ve pompa arasına bir filtre yerleştirilmiştir. (Şekil 13-3).
Pompa, sıvıyı pervane besleme hattına göndermek için kullanılır. Pompa tarafından oluşturulan basınç 10 PSI'yı geçmez. Pompa hızı kokpitten kontrol edilebilir.
Pompa ile slinger ring besleme borusu arasına, sistem çalışmadığı durumlarda sıvının boşalmasını önlemek ve buharlaşmasını azaltmak için check valve yerleştirilir.
Slinger ring besleme borusu pervane ile dönerken sıvı akışını slinger ring'e gönderecek şekilde motorun burnuna yerleştirilmiştir. Slinger ring pervane göbeğinin arka kısmına yerleştirilmiştir. Sıvıyı merkezkaç kuvveti ile içindeki kıvrımlı kanallarda tutar. Sıvı pala yüzeyine buradan besleme borularıyla iletilir. ( Şekil 13-4).
Pervanenin hücum kenarına yerleştirilen lastik anti icing botları sıvıyı, besleme tüplerinden çıktığında sıvının hücum kenarında hareketini sağlar.
Sistemin Çalışması
Kokpitteki reostanın ON konumuna getirilmesi ile pompa hareket geçer. Sıvı tanktan akar ve filtreden geçer ve slinger besleme borusuna gider. Buradan dönmekte olan slinger ring'e buradan da pervane besleme tüplerine gider. Daha sonra palanın hücum kenarına gider. Sıvı buradaki tüplerden pervane yüzeyine akar veya bota gider ve merkezkaç kuvveti ile pervanenin uç kısımlarına ilerler ve nem ile karışarak buzlanmayı önler.
Bakım ve Onarımı
Sistemdeki alkol buharlaşabileceği için, sistemin kullanması gereken her uçuştan önce, sıvı seviyesi kontrol edilmeli.
Filtre her 100 saatte bir ve yıllık bakımda temizlenmeli
Sıvının geçtiği tüm hatlar kontrol edilmeli
Anti icing botları kontrol edilmeli,bot çevresinde korozyon varsa botlar çıkarılmalı ve üretici talimatlarına göre yenisi takılmalı
Birim zamanda harcana sıvı miktarı belirlenen değerler arasında olmalı
Arıza Tespiti
Pervaneye hiç sıvı ulaşmamışsa arıza sistemin herhangi bir yerinde olabilir. Bunun için en iyi yol pompa çıkışından yapılan kontroldür. Reosta On konumuna getirildiğinde pompa çıkışına sıvı geliyor ise arıza pompadan sonraki kısımda, eğer sıvı gelmiyor ise pompadan önceki kısımdadır. Eğer iki pervaneden birinde sıvı yok ise arıza iletim borularında veya check valve'tedir.
Eğer palaya sıvı iletilmiyorsa arıza, slinger ring ile pala besleme tüpü arasındadır.
Sistem kullanılmadığı durumda sıvı seviyesi azalıyor ise tankta delik olup olmadığı ve check valve'nin kapalı olup olmadığı kontrol edilmeli
Sistem ilk açıldığında çalışıyor, bir süre sonra duruyor ise sorun tankın çıkışındadır.
2- De Icing
De icing sistemi pervane üzerinde buzlanmaya izin verir daha sonra buzları yüzeyden atar. Sistem kısa süre ile palayı ısıtır. Buzun yüzeye temas ettiği yeri eritir ve buz merkezkaç kuvveti etkisiyle atılır.
Sistem Komponentleri
De icing sistemi kokpitten bir switch vasıtasıyla kontrol edilir.
Bazı sistemler hafif ve ağır buzlanma koşulları için farklı seçenek sunar. Switch'lerden birisi sadece kısa bir süre için tüm pervane üzerindeki buzlanmayı çözmek için, diğeri eğer buzlanma sistem çalışmadan önce oluşmuşsa kullanılır.
Bir loadmeter, de icing sistemi tarafından kullanılan akım miktarını ölçmek amacıyla kabine sistem kontrol switch'lerinin yanına yerleştirilir. Tüm motorlar için bir loadmeter kullanıldığı gibi her motor için ayrı bir loadmeter kullanılabilir. Loadmeter amper veya akımın yüzdesi olarak kalibre edilebilir.
Sistem zamanlayıcısı alternatif akım kullanır ve her bir pervane için sistemin ardı sıra kullanılmasını sağlar. Motor burun case'ine hemen pervane arkasına güç anahtarından pervane slip ring'e elektrik gücü ileten fırçalar içeren bir fırça bloğu yerleştirilmiştir. Slip ring pervanenin arka kısmına yerleştirilmiştir ve sistem çalıştığı sürece bağlantının sürekliliğini sağlar.
Lastik de icing botları ısıtıcı elamanlar içerir ve yapıştırıcı ile pervane hücum kenarına yapıştırılmıştır. Bazı botlar iki ısıtıcı eleman içerir. Bunlar botun iç ve dış yüzeyini zamanlayıcı sayesinde sırasıyla ısıtır. ( Şekil 13-9 ).
Sistemin Çalışması
Sistem On konumunda iken, dönüş sırasında güç her bir anahtara gönderilir. Güç anahtarından çıkan yüksek akım fırça bloğu ve slip ring üzerinden botlara gönderilir.
Zamanlayıcı, sisteme 30 saniye akım gönderir ve yaklaşık bir saniye bekler. Eğer bir loadmeter birkaç motor için kullanılıyorsa bu şekilde, eğer her motor için ayrı loadmeter kullanılıyorsa her loadmeter her motor için ayrı değer gösterir.
Bakım ve Onarımı
Sisteme fırça bloğu ve slip ring üzerindeki her hasar ve kirlenmede bakım yapılmalı hasar gören parçalar üretici talimatlarına göre değiştirilmeli veya temizlenmeli.
Dayanıklılık ve uygun sıralama için elektriki testler uygulanmalı
Bir yardımcı kullanılarak kokpitten gerekli switch'ler ON konumuna getirilerek botların sıcaklığı el ile kontrol edilir. Eğer her bot aynı değerlerde ısınıyor ve servis manual'ine uygun ise uygun çalışıyordur. Eğer her bir bot için sıcaklık değeri farklı ise üretici talimatlarına göre bakımı yapılır.
Arıza Tespiti

Zamanlayıcı çift pervaneli uçaklar için tektir. Bu yüzden sistem çalışmıyorsa arıza zamanlayıcıdadır. Diğer komponentler her bir pervane için birbirinden bağımsız çalışır.
Bir pervane çalışmıyorsa arıza; zamanlayıcı kontağı, güç anahtarı ile timer arasındaki kablolar, fırça bloğu veya slip ring'te olabilir.
Yine bir pervane çalışmıyor ise arıza herhangi bir bot, pervane üzerindeki kablo veya pervane üzerindeki herhangi bir bağlantı yerinde olabilir.


Dikey kadranlı manyetik yön göstergesi

Dikey kadranlı yön göstericisi ,sallanan pusula kartı ile yön okumak yerine kullanılan direk okunan bir manyetik pusuladır. Dikey kadran üzerinde referans alınan bilgi
İstenen başa kadranın altındaki knobun çevrilmesi ile ayarlanabilir. İstenen yolda gitmek için gerekli referans noktası ile yalnızca göstergenin iğnesinin eşleşmesi gerekmektedir. Kadranın dizaynı sayesinde yönü okumak ve seçilen baştan sapmaların hemen tespitini sağlamak kolaylaşmıştır. Pusulanın içindeki sıvı ayrı bölümlerde saklanır. Kadran diğer manyetik pusulalardaki gibi ıslak olmak yerine kurudur. Bu pusulanın kolayca okunmasını sağlar ve kadran etrafındaki sıvı kaçaklarını engeller.
Önemli diğer bir özellik ise bu pusulanın diğer geleneksel pusulalardakinden daha kararlı ve kesin kıyaslama,karşılaştırma yapabilmesidir. Dönmesi(swing) ve peryodu diğer sıradan pusuların yarısı kadardır.
Dikey kadranlı pusulanın yapısı aşağıda gösterilmiştir.
İçinde directive mıknatısı(27) bulunduran (float) yüzen topluluk(20) sıvıyla dolu bir çanak içine yerleştirilmiştir. Bu topluluk ucu sivri çelik bir pimin(pivot)(23) üzerinde taşınmaktadır. Jewel stud rides bir kılavuz içinde ve bir yay,zemberek(26) tarafından desteklenmektedir. Bu yay dışardan gelen (vibtaration) sallantıları absorbe etmektedir. Aletin pozisyonundaki değişiklik bağlantılıdır directional mıkantısın bu hareketi göstergenin iğnesine(8) iletmesine. Bu hareket takip eden mıknatıs (fallower magnet) (18) yoluyla , bevel gears(16) ordan gösterge iğnesinin dayandığı yatay bevel gears shaftına(11) iletilir. Fallower magnet ve bevel gears housing(17) içinde saklanmaktadır. Her iki bevel gear shaft çok dikkatli dengelenmiş ve jewelled bearings içindeki çelik pimin(pivot) üstünde taşınmaktadır.
Telafi edici (compensation) sistem direk olarak bevel gear housing in üstüne monte edilmiştir.Compensation magnetin dişli topluluğu gear trains yoluyla 2 tane oyuklu ayar düğmesiyle(2,3) döndürülebilir. Referans çizgileri(7) ayar düğmesi(adjustment knob)(1) yoluyla ayarlanır.
sıcaklık değerlerine göre, genleşerek float assembly i saran pusula sıvısı baffle plate teki küçük delik yoluyla yerini alır. Baffle platein üstündeki genleşme odasındaki sıvının seviyesi sıcaklık değişimine göre artar ve azalır. Bu sıvının normal seviyesi,genleşme odasını dolduran delikle aynı seviyededir.
Gösterge rim lighting ile donatılmıştır.bunun sayesinde ışık; lambanın socketinde bulunan özel bir diffusing lens ile tüm göstergeye yayılmaktadır.3 voltluk lambalar değiştirilmesi ve erişilmesi kolay olsun diye ön tarafa monte edilmiştir.