ATABB

Oğuzboyu

KOMUTASYON
Mekanik arızaların en çok rastlananı, kollektörün yuvarlak olma-masıdır. Bu durum özellikle büyük kollektörler, için çok önemlidir. Çalışma anında kollektörde meydana gelen ısınmalar sonunda dilimlerde gevşemeler ve yuvarlaklığında bozulmalar olabilir. Bu bakımdan zaman zaman kollektör kontrol edilmeli, gerektiğinde torna edilmeli veya taşlanmalıdır.
Bazı hallerde kollektör soğukken yuvarlak olur ve fakat ısınınca yuvarlaklığını kaybeder. Bu durumda kollektör ısıtılarak kontrol ve torna edilmelidir.
Diğer bir mekanik hata da, dilimler arasındaki mikaların yüzeyden taşmış olmasıdır. Bu gibi hallerde fırçalar kollektör yüzeyine iyi basamayacağından şerare meydana gelir. Bunu önlemek için mikaların bakır yüzeyden l-1,5 mm. aşağıda olması sağlanmalıdır. Bu durum da-ha çok yumuşak fırçalı makinelerde olur.
Fırçaların fırça tutucusuna bağlanışındaki bir hata veya kömür ile-fırça yuvası arasındaki boşluğun fazla oluşu da şerareye neden olabilir. Fırça ile yuva arasındaki boşluğun fazla oluşu titreşimlere, az oluğu ise kömürün ısınması sonunda sıkışmasına yol açar. Bu boşluk 0,2— 0,4. mm. dolayında olmalıdır.
Fırçaların kollektör yüzeyine belirli bir basınçla basması gerekir. Bu basınç normal olarak 150 — 250 gr/cm2 dolayındadır. Baskı bir yay ile sağlanır, işletmede yay basıncı zamanla azalır ve şerarelere yol açar. Bunun için arada bir yay basıncı kontrol edilerek yeniden ayarlanmalıdır. Kollektörün düzgün dönüşü için, endüvinin dinamik balansının yapılmış olması ve yataklarının iyi durumda bulunması gerekir. Bu husus özellikle yüksek devirli makineler için çok önemlidir.
Fırçalar arasındaki uzaklığın eşit olmaması ve kutuplarla endüvi arsındaki hava aralığının farklı olması, komutasyonun bozulmasına ve kollarda endüklenen geriliminlerin farklılığına, dolayısıyla iç devrede sirkülasyon akımlarının doğmasına neden olur.
İyi bir komutasyon için fırçaların uygun nitelikte seçilmiş olması çok önemlidir. Komutasyonun zor olduğu hallerde geçiş direnci yüksek olan fırçalar kullanılır. Böylece komutasyondaki bobinde akımın yön de¬ğiştirmesi çok kolaylaşır. Ayrıca, fırçaların kollektör yüzeyine uyacak şekilde alıştırılmış olması gerekir.
Erhan Cezir
Elektrik Öğretmeni