ATABB

Oğuzboyu

Eylemsizlik yolculuğu 2
Dışla ilgili başvuru noktaları kullanılmaksızın, yani takometre gibi araçlarla dış dünyaya uzanılmaksızın, bir taşıtın konumunu ve hızını belirlemede kullanılan araçlar, bir eylemsizlik yolculuğu sistemi oluştururlar. Cayroskoplar, ivme ölçülerinin yapıldığı “eylemsizlik platformu” adı verilen platformun, gerekli dengesini sağlarlar.
EYLEMSİZ YOLCULUK SİSTEMLERİNDE KULLANILAN CAYROSKOPLAR
Bir cayroskopun dönen kütlesi, bir elektrik motoruyla yada bazı durumlarda çemberine yönelik hava fıskiyesiyle hareket ettirilir. Döndürücü (rotor), mikron derecesinde duyarlı yapılmış ve çok iyi dengelenmiştir. Dengeli dönmezse ekseni yerinde durmayacağı için, böyle bir duyarlık gereklidir. Eksenin döndüğü yataklar da aynı biçimde duyarlıdır. Sürtünmeyi azaltmak ve cayroskopun dengesini bozabilecek aşınmaları önlemek için, modern cayroskoplarda yüksek basınçlı gaz yada sıvı bulunduran yataklar kullanılır.
Eylemsiz yolculuk sisteminde kullanılan cayroskopun üretimi ve ölçeklendirilmesi, son derece önemli işlemlerdir ve sıkı denetlenen hava sıcaklığı ve nem koşulları altında gerçekleştirilir. Montaj ve ayarlama için, çevrenin, çapı 3 µm’u geçen toz parçacıklarından arıtılmış olması ve işlemlerin yapıldığı odanın dış havaya karşı uygun basınçta tutulması gerekir. Öyle de olsa, en duyarlı cayroskoplar bile, bir uzay yolculuğu için büyük bir rota yanlışı sayılabilen haftada 1 derecelik presesyon hareketi yaparlar.
İVMEÖLÇERLER
İvme, mekanikte kullanılan anlamıyla, hareket eden cismin hızının zamanla değişme miktarıdır. Bir hız ya büyüklük ya yön yada ikisi birden açısından değiştirilebilir. Uzay aracında maksimum ivmeyi, aracın yapısının izin verdiği hızlandırıcı kuvvetler yönetir.
Eylemsiz yolculuk sistemlerinde ivmelerin şiddetini ölçüp elektrik sinyaline çeviren ivmeölçerlerin kullanılması gereklidir. Bir ivmeölçer, bir eksen üstünde dönen sert bir çubuğa asılmış ağır bir cisimden oluşur. Eksen, iki duyarlı yatakla desteklenir. Sarkaç görevi yapan ağır cisim, yalnızca eksenin dönmek için serbest olduğu yönde salınım yapabilir. İvmelerin bir düşey ve iki yatay eksen boyunca ölçümünü sağlamak için böyle üç sistem gereklidir. İvmeleri elektrik sinyaline çeviren aygıtlar, genellikle ivmeölçerlerin askı eksenine takılır. Düşey doğrultudaki ivmeyi ölçmek için, sarkacın salınım kolunun aşağıya düşebilecek biçimde yatay olarak yerleştirilmesi gerekir.
Düşey ivmeyi kaydetmek için, sarkaç bir yay yardımıyla yerinde tutulmalıdır; böyle yapılmazsa, sarkaç düştüğü durumda kalır. Salman kütleyi tutmak için bir yayın kullanıldığı sistem, yalnızca düşey ivmeler için değildir. Tutucu yayı olan birçok ivmeölçer tipi vardır. Öte yandan, bazılarında, ivmeyi ölçmek için, eğimdeki değişmeleri dikkate alan cayroskoplar kullanılır.

TRessam

Ansiklopedik bilgiler için teşekkürler.

__________________
Birleşmek başlangıçtır,
Birliği sürdürmek gelişmedir,
Birlikte çalışmak başarıdır.