ATABB

megan

ABD'Lİ OYUN YAZARI MARIO FRATTI İKİ ÜLKEYİ KIYASLADI:

İzmir'e, Devlet Tiyatrosu'nda sahneye konulan Kafes adlı oyun için gelen Fratti, "Gördüm ki, Türkiye'de devlet tiyatroları yaygın. Özellikle çocuklar için bu harika bir şey. Bence Türkiye bu alanda Amerika'dan daha iyi. Çünkü ABD'de devlet tiyatrosu yok!" dedi

İzmir Devlet Tiyatrosu, yeni oyunları olan yazar Mario Fratti'nin "Kafes" isimli oyununu sanatseverlerin beğenisine sundu. VeıÜü 50.yıl etkinlikleri kapsamında da İtalyan asıllı Amerikalı yazar Mario Fratti'yi İzmir'de ağırladı. Yazar, aynı zamanda Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Sahne Sanatları Bölümü'nde yazarlık ve oyunculuk üzerine workshop ile seminer gerçekleştirdi. Bu kısa zaman içinde de bana oyun yazarlığının inceliklerini ve İzmir'deki tiyatro kültürünün Amerika'dan daha yüksek olduğunu anlattı. Meğer, ne kadar yanılıyormuşuz... Bu keyifli söyleşiyi okuduktan sonra, sizin de fikriniz değişecek.

HARİKA BİR PROGRAM
- Efes turu yaptınız, İzmir'e ve Türkiye'ye ilk gelişiniz, nasıl buldunuz, atmosfer nasıldı?
- İzmir'de olmaktan gerçekten çok mutluyum... Efes, inanılmazdı. Büyüleyici bir atmosfer içindeydim. Öte yandan İzmir'deki tiyatronun profesyonelliği karşısında şaşırdım. Harika bir şey. Burada genç insanlar tanıdım. Biliyorsunuz, tiyatro genç insanların elinde. İzmir Devlet Tiyatrosu Müdürü Hülya Savaş, bana bu yılın programını gösterdi. İzmirlilere harika bir program hazırlamış.
-Bu sene İzmir Devlet Tiyatrosu, sizin yazmış olduğunuz "Kafes" isimli oyunu sahneliyor. Biraz bu oyundan bahsetsek.. Bu metin nasıl ortaya çıktı?
- Kafes, gerçek bir olaydan esinlenerek yazıldı. Çehov'u seven genç bir adam, aslında Çehov'u yanlış anlamıştır. Ve kendisini bir kafese kapatır. Çünkü dünyadan korkmaktadır. Yengesi onu kurtarmaya çalışır ama bir anlamda da başarılı olamadığını söyleyebiliriz.

İZMİR ÇOK ŞANSLI
- Bir tiyatro metnini en iyi eleştiren zamandır diyebilir miyiz?
- Evet, öyle. Ama işin başka bir yanı daha vardır; farklı tiyatrolardan bahsettik. Newyork Tiyatrosu da farklı bir yapıya sahiptir. Ve özel bir tiyatrodur. Bir oyun küçük bir tiyatroda da gösterilebilir ya da büyük tiyatrolarda da sahnelenebilir. Fakat, özel tiyatrolar her zaman risklidir. Ama gördük ki, Türkiye'deki yönetim sanata önem veriyor. Örneğin, devlet tiyatroları çocuklar için çok önemlidir. Çünkü onları yarının izleyicisi olarak hazırlar. Ve, kanımca, Türkiye tiyatro alanında Amerika'dan daha iyi. Bence dünyanın her yerinde Devlet Tiyatroları olmalı. Çünkü son derece önem taşıyorlar. Oysa ki Amerika'da Devlet Tiyatrolarımız yok.

YAZAR KORUNUYOR
- Çok şaşırdım, diyebilirim.. Çünkü biz genelde tam tersini düşünürdük!
- Aslında iki farklı dünyadan bahsediyoruz. Burada kültür daha önemli, gördüğüm kadarıyla... Fakat ne yazık ki, Amerika'da önemli olan tiyatrodan kazanç sağlamak. Eğer bir oyun iyi kazanırsa devam eder. Eğer işler iyi gitmezse derhal kapatılır. Bu yüzden orda yaşayan bir oyun yazarı için hayat zordur. Çünkü bir savunma ya da korunma yoktur. Burada gördüm ki, siz aynı zamanda Türk oyun yazarlarını ve genç yazarlarını koruyorsunuz ve onların oyunlarını sahneliyorsunuz. Onları geleceğe hazırlıyorsunuz. İşte bu çok önemli.
- Peki sizi yazmaya iten güç ne oldu?
- Bu çok ilginç bir hikayedir aslında... Ben çok geç başladım yazarlığa. 30 yaşındaydım. Benim için diyalog yazmanın çok kolay olduğunu farkettim. Ve ondan sonra birçok oyun yazdım. Bana göre bir tiyatro yazarının görevi, dünyayı açıklamak, sevgi ve barış konusunda iletişim kurmaktır. Bu yüzden ben para kazanmak için değil, söyleyecek birşeylerim olduğu için yazıyorum.
-O zaman bu noktada bir yazarın derdi olmalı diyebiliriz?
- Aslında, dünyayı açıklamalı. Biliyorsunuz bir oyun yazarının görevi dünyayı tanıyan biri olmak, onu açıklamak, sevgi ve barış üstüne bir mesaj vermektir.

İYİ OYUN AÇIK OLMALI
- Peki, bir oyun metninin başarılı sayılabilecek özellikleri nelerdir?
- İyi bir oyun açık olmalı ve iletişim kurabilmelidir. Ben kafa karıştıran avangard'a inanmıyorum. İyi bir şair, iyi bir ressam ya da iyi bir oyun yazarı açık olmalıdır. Bizim görevimimiz iletişim kurmaktır, fikirlerimizi dünyaya iletmektir.
- Bizde tiyatro kitaplarına karşı bir önyargı var sanki, daha çok tiyatro ile ilgilenen kişiler bir tiyatro oyun kitabını alıyor. Halbuki, öykü veya roman kitabından çok da farklı değil. Sizce neden böyle bir ayrıştırma yapılıyor?
- Şahsen ben okumayı tercih eden biriyim. Oyunlar okumaya başladığımda diyologlardan keyif aldığımı gördüm. Ve bu benim için büyük bir zevkti. Bir oyunu okuyarak kafamda canlandırmak, son derece keyifli bir süreçtir. Genç oyun yazarları, eski oyun yazarları üzerinde çalışıyorlar. Bir diğer önemli nokta ise, Türkiye'de tiyatro bilet fiyatlarının çok düşük olduğunu farkettim ve bu durum harika birşey. Yani devlet tiyatroya yardım ediyor. Daha önce de söylediğim gibi, Amerika'da böyle bir destek yok. Amerika'da bilet fiyatları 100 dolar. Bu yüzden ordaki gençler, oyunları sadece okuyabiliyorlar, Türkiye'de ise, önce okuyup sonra tiyatroya gidebiliyorlar.
- Kimi oyunlarınızda politik yaklaşım da söz konusu. Bu noktada baktığımızda politikayı oyunların içine nasıl yayıyorsunuz?
- Politika kelimesi aslında 'şehir' anlamına gelen 'polis' sözcüğünden gelir. Eğer şehrinizi seviyorsanız, şehriniz hakkında yazmalısınız. Bu yüzden tiyatro da politik ve açıklayıcı olabilir. Ben birçok politik oyun yazdım. İşin ilginç yanı, politik oyunlarım sadece 2 ay oynanır; seks, psikoloji ve kadınlar hakkında yazdıklarım ise 2 yıl oynanabilir. Örneğin "9" isimli müzikalim kadınlar ve erkekler ile ilgiliydi ve oyunum 2 yıldan fazla oynandı.
- Evet, müzikallere de bambaşka bir ilgi var...
- Çünkü, yaşamdaki sorunları unutmak istiyor izleyici. Bence başlıca sebep bu. Politika ve önemli sorunlar ile ilgili pek fazla şey duymak istemiyorlar. Herşeyi unutmayı tercih ediyorlar.
- Bir de oyunlardaki replikler çok önemli öyle değil mi?
- Kullandığımız dili büyükannelerimiz, büyükbabalarımız da anlayabilmeli. Şiirsel dil büyüleyicidir. Radyoda bu dili kullanabilirsiniz, fakat sahneye bu dil getirildiği zaman çoğunlukla seyirci tarafından anlaşılmaz ve keyif vermez. Bu yüzden Newyork'ta şiirsel bir oyun sadece 5 gün dayanır ve hemen biter. Çünkü seyirci dilin kalitesini yakalayamaz. Onlar çatışmayı tercih ederler. Kavga eden, açıklayan ve problemleri çözen insanları görmek isterler. Karakterlere baktığınızda ailerinizden biri gibi görünüyorsa onlarla özdeşleşim kurabilirsiniz.

"Oyuncular her gün gazete okumalı"
- Peki bir oyun yazarı olarak, siz nasıl bir oyunculuğu seversiniz?
- İlk etapta oyuncular iyi hazırlanmalı. Dokuz Eylül Üniversitesi Konservatuvarı'nda yaptığım konuşmada söylediğim gibi, oyuncular her gün gazete okumalılar. Esas olan hazır olduklarında karakteri anlayabilirler. Örneğin 'Kafes' adlı bu oyunda, kadın ve erkek olmak üzere 8 farklı insan var ve hepsi birbirinden farklı. Fakat gördük ki, oyuncular her karakteri çok iyi anlamış. Aslında bu oyun, Afrika'da, Japonya'da ve dünyanın birçok yerinde oynandı. Çünkü evrensel bir temaya sahip. Her yerde görebileceğiniz bir ailenin hikayesini anlatıyor.

"Kafes, burada çok güzel yorumlandı"
* Oyunun prova aşamasını ve prömiyerini izlediniz. Bir eleştiri yapmanızı istesem... Sizde nasıl bir izlenim bıraktı?
- Kafes'in bugüne kadar pek çok farklı prodüksiyonu yapıldı. Ve hepside birbirinden farklıydı. Fakat bu sefer iyi bir yönetmenle, profesyonel bir grupla, harika bir devlet tiyatrosuyla ve mükemmel bir organizasyonla karşılaştığım için çok şanslıyım. Yapılan herşey çok hoşuma gitti. Buna inanın.


NİL GÖRKEM GÜN