ATABB

Zero Relax

Linux'da Yazıcı Kullanımı NASIL
by Mark Komarinski <markk@auratek.com>
v1.2, 10 September 1996

Turkce'ye ceviren:
Deger Cenk Erdil <degere@linux.org.tr>
Turkiye Linux Kullanıcıları Grubu - linux.org.tr, 21 Aralık 1997

1. Giris

Bu belge, Linux Isletim Sistemi ile birlikte gelen satır yazıcı
kuyruklama sisteminin nasıl kullanılacagını acıklar. Bu NASIL
dosyası, Linux yazdırma sistemi'nin kurulumu ve ayarlarından
bahseden Yazıcı-NASIL belgesine yardımcı olarak hazırlanmıstır.

1.1. Copyrights and Trademarks

Some names mentioned in this HOWTO are claimed as copyrights and/or
trademarks of certain persons and/or companies. These names appear in
full or initial caps in this HOWTO.

(c) 1995 Matt Foster (mwf@engr.uark.edu)

(c) 1996 Mark F. Komarinski (markk@auratek.com)

All translations, derivative works, or aggregate works incorporating
any Linux HOWTO documents must be covered under this copyright notice.

That is, you may not produce a derivative work from a HOWTO and impose
additional restrictions on its distribution. Exceptions to these rules
may be granted under certain conditions; please contact the Linux
HOWTO coordinator at the address given below.

In short, we wish to promote dissemination of this information through
as many channels as possible. However, we do wish to retain copyright
on the HOWTO documents, and would like to be notified of any plans to
redistribute the HOWTOs.

If you have questions, please contact Greg Hankins, the Linux HOWTO
coordinator, at <gregh@sunsite.unc.edu>. You may finger this address
for phone number and additional contact information.

1.2. Telif Hakları ve Tescilli Markalar

Bu NASIL dosyasındaki bazı isimler, belirli kisilerin ve/veya
sirketlerin telif hakkı ve/veya tescilli markasıdır.

(c) 1995 Matt Foster (mwf@engr.uark.edu)

(c) 1996 Mark F. Komarinski (markk@auratek.com)

Linux NASIL belgelerini iceren butun ceviriler, turev veya toplama
isler, bu telif hakkı bildirisinin icerigine uygun olarak
gerceklestirilmelidir.

Yani, bir NASIL dosyasını kullanarak yeni bir sey uretip, bu yeni
urunun dagıtımı hakkında fazladan kısıtlamalar getiremezsiniz.
Belirli sartlar altında bu kurala istisnalar olabilir; asagıda
adresi verilen Linux HOWTO esgudumcusune basvurun.

__________________

Zero Relax

1.5. Geribildirim

Bu nasıl dosyası icin sorular, yorumlar veya duzeltmeler
<markk@auratek.com> adresine bildirilebilir.

2. Linux'ta Yazdırma

Bu bolum dosyaların nasıl yazıcıdan basılacagı, yazdırma kuyrugunun
nasıl gozlemlenecegi, yazdırma kuyrugundan islerin nasıl silinecegi,
dosyaların basmadan once nasıl bicimlenecegi ve yazdırma ortamının
nasıl ayarlanacagı hakkında bilgiler icermektedir.

2.1. Linux'ta Yazdırmanın Tarihi

Linux yazdırma sistemi - lp sistemi -, UNIX isletim sistemi icin,
Kaliforniya Universitesi'nde bir obek kisi tarafından yazılan kaynak
kodunun Berkeley Yazılım Dagıtımı(BSD) surumunun bir uyarlamasıdır.

2.2. lpr Komutunu Kullanarak Bir Dosyayı Basma

Linux Isletim Sistemi'nde bir dosyayı basmanın en kolay yolu,
yazdırılacak olan dosyayı dogrudan yazıcı aygıtına gondermektir. Bunu
yapmanın yollarından birisi de cat komutunu kullanmaktır. Yetkili
kullanıcı olarak soyle bir komut yazarsınız:

# cat tez.txt > /dev/lp

Bu durumda, /dev/lp gercek yazdırma aygıtı (nokta-vuruslu yazıcı,
lazer yazıcı, karakter dizicisi ya da cizici) icin simgesel bagdır.
(Simgesel baglar hakkında daha fazla bilgi icin ln(1) 'e bakınız).

Guvenlik icin, sadece yetkili kullanıcı ve yazıcı sunucu sureciyle
(printer daemon) aynı gruptaki kullanıcılar dogrudan yazıcıya
yazabilirler ve bu nedenledir ki, yazıcıya ulasabilmek icin lpr,
lprm ve lpq gibi komutların kullanılması gerekmektedir.

Bu sebeple, bir dosyayı yazdırmak icin kullanıcıların lpr komutunu
kullanmaları gerekir. lpr komutu, dosyayı bastırmak icin gerekli olan
butun on-isleri yapar ve ondan sonra da denetimi lpd (satır yazdırma
sunucu sureci) programına gecirir. lpd, yazıcıya dosyayı nasıl
basacagını soyler.

lpr calıstırıldıgında, ilk olarak yazdırılacak olan dosyayı bir dizine
(kuyruk dizinine) kopyalar. Yazdırılacak olan dosya, lpd onu yazdırana
kadar bu dizinde kalır. lpd programına yazdırılacak bir dosya oldugu
soylendiginde, bu program kendisinin bir kopyasını cıkarır (bu isleme
catallanma -forking- denir). Ozgun kopya yeni istekler icin beklerken,
bu yeni yaratılan kopya dosyanın yazıcıdan cıkmasını saglar. Bu islem
birden cok isin bir anda kuyruga atılmasını saglar.

lpr(1)'ın sozdizimi cok bilinen bir dizimdir,

$ lpr [ secenekler ] [ dosyaismi ... ]

__________________

Zero Relax

Dosyaismi belirtilmezse, lpr girdinin stardart girdiden (genellikle
klavye ya da baska bir programın cıktısı) gelecegini kabul eder. Bu
da kullanıcının, bir komutun cıktısını yazıcı kuyruguna
yonlendirebilmesini saglar. Ornegin,

$ cat tez.txt | lpr

ya da,

$ pr -l60 tez.txt | lpr

lpr komutu, kullanıcının komutun calısmasını kontrol edebilmesini
saglayan bir cok degiske kabul eder. Bunlardan en cok kullanılanlar
sunlardır: "-Pyazıcı" hangi yazıcının kullanılacagını belirtir,
"-h" o anda yazılan sayfanın yazılmasını keser, "-s" dosyayı kuyruk
dizinine kopyalamak yerine kuyruk dizininden dosyaya bir simgesel
bag yaratır (buyuk dosyalar icin kullanıslıdır) ve "-#sayı" o
cıktıdan kac kopya alınacagını belirtir. Ornegin, lpr komutuna
soyle degiskeler verilebilir:

$ lpr -#2 -sP dj tez.txt

Bu komut lpd tarafından islenecek olan dj isimli yazıcının kuyruk
dizini altından, tez.txt isimli dosyaya simgesel bag yaratacaktır.
Yazıcıdan bu dosyanın cıktısını iki defa verecektir.

lpr komutunun tanıyacagı seceneklerin tam listesi icin lpr(1) kılavuz
sayfasına bakınız.

2.3. lpq Komutu ile Yazıcı Kuyrugunu Gormek

Yazıcı kuyrugunun icerigini gormek icin lpq komutunu kullanın. Hic
bir degiske verilmeden kullanıldıgında, ontanımlı yazıcının kuyruk
icerigini gosterir.

lpq komutundan gelen bilgiler bir cok amacla kullanılabilir:

$ lpq
lp is ready and printing
Rank Owner Job Files Total Size
active mwf 31 tez.txt 682048 bytes

Turkce karsılıgını yazmak istersek:

$ lpq
lp hazır durumda ve yazıyor
Derece Sahibi Is Dosyalar Toplam Buyukluk
etken mwf 31 tez.txt 682048 bayt

__________________

Zero Relax

2.4. lprm Komutunu Kullanarak bir Yazdırma Isini Iptal Etmek

Herhangi bir yazdırma sisteminin kullanıslı olan baska bir ozelligi
de, daha onceden kuyruga yazılmıs olan bir isin iptal edilebilmesidir.
Bunu gerceklestirmek icin, lprm komutu kullanılır.

$ lprm -

Yukarıdaki komut, komutu calıstıran kullanıcının yazıcıya
gonderilmis olan islerini iptal eder. Tek bir isi iptal etmek icin
once lpq komutu ile o isin numarasını ogrenmeniz; ve daha sonra da
bu numarayı lprm komutuna vermeniz gerekir. Ornegin,

$ lprm 31

komutunun calıstırılması, ontanımlı yazıcıdaki 31 numaralı isi
(tez.txt) iptal eder.

2.5. lpd Programını lpc Komutu ile Kontrol Etmek

lpd sunucu surecinin sundugu yazıcıları kontrol etmek icin lpc(8)
komutu kullanılır. Bu komutu kullanarak, yazıcıları ve yazıcı
kuyruklarını gecerli veya gecersiz hale getirebilirsiniz; bir
kuyruktaki islerin sırasını degistirebilirsiniz; ve yazıcılar ve
yazıcı kuyrukları hakkında durum raporları alınabilir. lpc
komutu genellikle bir makinaya baglı birden cok yazıcının makinayı
kilitlemesi gibi durumlarda, yazıcıları kurmak icin kullanılır.

$ lpc

Bu komut, lpc programını calıstırır. lpc programı ontanımlı olarak
etkilesimli kipte calısır, ve program calısırken komutlarını
uygulayabilirsiniz. Baska bir secenek de, lpc programının kendi
komutlarını komut satırınızdan vermektir:

$ lpc status all

Mevcut komutların listesi lpd kılavuz sayfasında bulunmaktadır.
Burada sadece bilmeniz gereken bazı onemli komutlardan
bahsedilmistir. Komutlarda "option" olarak gecen yerler, ya bir
yazıcı ismi ya da butun yazıcıları ifade eden "all" anahtar
sozcugu olabilir.

· disable option - yazıcı kuyruguna yeni is verilmesini engeller

· down option - yazıcının butun yazdırma islerini gecersiz yapar

· enable option - yazıcı kuyruguna yeni is verilmesine izin verir

· quit (or exit) - lpc programından cıkar

· restart option - o yazıcı icin lpd'yi yeniden baslatır

· status option - yazıcının durumunu verir

· up option - yazıcının butun islevlerini gecerli yapar ve yeni
bir lpd calıstırır.

3. Bilinmesi Gereken Diger Seyler

Bu bolumde, Linux'ta yazıcı kullanımı hakkında bilmek isteyeceginiz
cesitli bazı seylerden bahsetmektedir.

__________________

Zero Relax

3.1. Yazdırmadan Once Bicimlendirme

ASCII dosyalarının cogu yazıcı icin bicimlendirilmediginden,
yazıcıdan cıktılarının alınmasından once bu dosyaları bir sekilde
bicimlemek yararlıdır. Bicimlendirme islemi, her sayfaya bir baslık
ve sayfa numarası koyma, kenarları ayarlama, cift satır aralıgı
bırakma, icerlek yazma ya da dosyayı birden cok kolon halinde
basma gibi seyler olabilir. Bunları yapmak icin cok kullanılan bir
yontem, pr gibi bir yazdırma onislemcisi kullanmaktır.

$ pr +4 -d -h"Doktora Tezi, 2. Taslak" -l60 tez.txt | lpr

Yukarıdaki ornekte, pr programı tez.txt isimli dosyayı alacak ve
ilk uc sayfayı atlayacak (+4), sayfa uzunlugunu altmıs satıra
ayarlayacak (-l60), cıktıyı cift satır aralıgıyla olusturacak ve
son olarak da her sayfanın basına "Doktora Tezi, 2.Taslak"
tumcesini ekleyecektir (-h). lpr da daha sonra pr'nin cıktısını
kuyruga aktaracaktır. pr progrmının kullanımı hakkında, onun
kendi kılavuz sayfasına bakın.

3.2. PRINTER Cevre Degiskenleri

Linux yazdırma sistemindeki butun komutlar -P secenegini kabul
ederler. Bu secenek, kullanıcının cıktıyı hangi yazıcıdan almak
istedigini belirtmesine yarar. Eger kullanıcı hangi yazıcıyı
kullanmak istedigini belirtmezse, cıktı icin ontanımlı olan yazıcı
kullanılacaktır.

Yazıcıdan her cıktı almak istediginizde bir yazıcı belirtmek yerine,
kullanmak istediginiz yazıcıyı PRINTER cevre degiskeninde
belirtebilirsiniz. Bu islem her kabuk icin degisik sekilde
gerceklestirilir. bash kabugu icin bu islemi asagıdaki komutla
yapabilirsiniz:

$ PRINTER="yazıcı_ismi"; export PRINTER

csh kabugunda da, bu komutu yazabilirsiniz:

% setenv PRINTER "yazıcı_ismi"

Bu komutlar, giris kabuk programcıklarınıza yazılabilir (bash icin
.profile ya da csh icin .cshrc gibi) veya komut satırından
calıstırılabilirler. (Cevre degiskenleri hakkında daha fazla bilgi
icin bash(1) ve csh(1) kılavuz sayfalarına bakın.)

__________________

Zero Relax

3.3. Cizim dosyalarını bastırmak

Cizim dosyalarını bir yazıcıdan bastırmak genellikle cevrim
yaptıgınız cizim cesidine ve cıktıyı almak istediginiz yazıcının
turune baglıdır. Nokta vuruslu yazıcılar, bu tip yazıcıların
cizimleri islemelerindeki farklar nedeniyle konumuzun dısındadır.
Bu gibi bir durumda yapabileceginiz en iyi sey yazıcınızın Epson
yada IBM ProPrinter uyumlu olup olmadıgına bakmak (uyumlu olması
gerekir ), sonra cizim dosyasını PostScript'e cevirmek, ve en
sonunda da cizimi bastırmak icin Ghostscript(bir sonraki bolum)'i
kullanmaktır. (Bu isleri yaparken sag elinizi basınızın ustunden
gecirip sol kulagınızı tutmayı unutmayın sakın! ).

Eger lazer yazıcınız varsa, bu tur yazıcıların cogu PCL uyumlu
oldugundan isiniz biraz daha kolaylasacaktır. Bu durumda bir kac
seceneginiz var. Bazı programlar, dogrudan PCL icine cıktı
gonderebilirler. Ya da, NetPBM gibi programlarla cıktıyı PCL'e
cevirebilirsiniz. En son olarak da yine Ghostscript'i
kullanabilirsiniz (bir sonraki bolumde).

Yapacagınız en kesin ve iyi is, NetPBM ve Ghostscript gibi paketleri
yuklemek ve daha sonra da cizim dosyalarını otomatik olarak
sihirleyecek bir sihirli suzgec (bakınız Yazıcı-Ayarları-NASIL)
yuklemektir.

3.4. PostScript dosyaları bastırmak

PostScript dosyaları, PostScript yorumlayıcısı olan bir yazıcıda
bastırmak basit bir islemdir; sadece lpr komutunu kullanmanız
yeterli olacak, yazıcınız geri kalan ayrıntılarla ilgilenecektir.
Yazıcısında PostScript ozelligi olamayanlar icin de, PostScript
bicimini anlayabilen ve dosyayı cogu yazıcının anlayabilecegi bir
dile ceviren programlar bulunmaktadır. Bu tur programların en cok
bilineni Ghostscript'tir.

Ghostscript, bir PostScript dosyasınındaki butun tanımlamaları
yazıcının anlayabilecegi komutlara cevirir. PostScript dosyayı
Ghostscript kullanarak basmak icin, asagıdakine benzer bir
komut yazmalısınız:

$ gs -dSAFER -dNOPAUSE -sDEVICE=deskjet -sOutputFile=|lpr tez.ps

Yukarıdaki ornege dikkatlice baktıgımızda, aslında yaptıgımız isin,
-sOutputFile secenegini kullanarak, Ghostscript programının cıktısını
lpr komutuna yonlendirmek oldugunu goruruz.

Ghostview programı da, X Windows Sistemi icin Ghostscript'e bir
arayuzdur. PostScript dosyayı bastırmadan once bir onizleme
yapmanızı saglar.

3.5. PDF dosyalarını bastırmak

Adobe PDF izleyicisi olmamasına ragmen, Postscript bilgileri
yazıcıdan bastırabilen xpdf isimli bir program vardır.

__________________

Zero Relax

3.6. TeX dosyalarını bastırmak

TeX dosyalarını bastırmanın en kolay yollarından birisi, bu
dosyaları PostScript'e cevirip, daha sonra da Ghostscript'i
kullanarak bastırmaktır. Bu islemi gerceklestirmek icin, once
bu dosyaları TeX biciminden, DVI (device-independent:
aygıt-bagımsız anlamında) bicimine cevirmeniz gerekir. Bunu tex(1)
komutu ile yapabilirsiniz. Sonra dvips programını kullanarak,
DVI dosyasını PostScript bicimine cevireceksiniz. Komutlarla
ifade edersek:

$ tex tez.tex
$ dvips tez.dvi

Bu islemlerden sonra, olusan PostScript dosyayı, yukarıda
anlatıldıgı gibi yazıcıdan bastırabilirsiniz.

3.7. troff bicimindeki dosyaları bastırmak

$ groff -Tascii tez.tr | lpr

ya da, eger isterseniz,

$ groff tez.tr > tez.ps

ve PostScript dosyayı yukarıda anlatıldıgı gibi basarsınız.

3.8. Kılavuz (man) sayfalarını bastırmak

$ man man | col -b | lpr

Kılavuz (man) sayfaları, on-bicimlenmis troff bilgileri icerirler,
bu nedenle olabilecek aydınlatma, altını cizme vb. seyleri
temizlememiz gerekir. col programı bu islemi kolayca yapmanızı
saglar; ve cıktıyı da yonlendirerek baska birsey yapmamıza gerek
kalmaz.

4. Cokca Sorulan Sorulara Cevaplar

S1. Cıktıdaki merdivenimsi goruntuyu nasıl engellerim?

C1. Yazıcıdan alınan cıktıda merdivenimsi bir goruntu (staircase
effect) olusmasının sebebi, bazı yazıcıların kendilerine gonderilen
satırların sonlandırılmasını beklemesinden dolayı olusur. Bazı
yazıcılar satır sonlarına, UNIX-tipi sistemlerde kullanılan
satır-atlatma (LF line-feed) karakteri yerine, DOS-tarzı
satır-bası/satır-atlatma (CR-LF carriage-return/line-feed) karakter
ikilisinin konulmasını ister. Bu durumu duzeltmek icin i
yapılabilecek en kolay is, yazıcınızda boyle bir ayarlamanın
yapılıp yapılamadıgına - ya DIP anahtarını degistirerek, ya da
her yazıcı isinden once bir ESC karakteri gondererek -
bakmaktır. Sonuncu islem (ESC karakteri gonderme), bir suzgec
yaratılarak gerceklestirilebilir (S2 ve Foster95b'ye bakın).

__________________

Zero Relax

Cabuk bir duzeltme de komut satırında bir suzgec kullanmaktır.
Ornegin:

$ cat tez.txt | todos | lpr

S2. Suzgec nedir?

C2. Suzgec, standart girdiden bilgi okuyan, daha sonra bu bilgi
uzerinde bir islem gerceklestirip, standart cıktıya geri yazan
bir programdır. Suzgecler metin isleme de dahil olmak uzere, bir
cok is icin kullanılırlar.

S3. Sihirli suzgec nedir?

C3. Sihirli suzgec, dosya turune gore suzgecleme isini yapan bir
suzgec programdır. Ornegin, eger dosya salt-metin dosyası ise,
sihirli suzgec bu dosyayı normal yontemleri kullanarak basacaktır.
Ancak dosya bir PostScript ya da baska bir bicimde ise, normalden
bir farklı bir yontem kullanarak bu dosyayı basacaktır (PostScript
icin Ghostscript gibi). Bu duruma baska iki ornek de, magicfilter
ve APSfilter programlarıdır. Bu suzgecler yuklenmeden once,
gerekli olacak diger programlar yuklenmelidir.

Bunun sebebi, magizfilter yuklendiginde, belirli bazı programlar
icin sisteminizi sorgular (ornegin ghostscript - eger bu programı
bulursa, PostScript bilgileri isleyebilecegini anlar), ve bu
sorgulama sonucunda kendisini ayarlar. Butun yazıcı dosyalarını
bastırabilmek icin, en azından asagıdakilerin sisteminizde yuklu
olması gerekir:

· GhostScript

· TeX

· NetPBM

· jpeg yardımcı programları

· gzip

S4. Ya Windows Yazdırma Sistemi? Linux bu sistemle calısır mı?

C4. Belki. Sadece Windows Yazdırma Sistemi komutlarını kabul eden
yazıcılar Linux'la calısmazlar. Bu sistemle birlikte diger
komutları da kabul edenler (Canon BJC 610 gibi), Windows Yazdırma
Sisteminden baska bir bicime ayarlandıkları takdirde calısırlar.

S5. Sadece 6 sayfa cıktı alabiliyorum, daha fazlasına
"file too large" (dosya uzunlugu cok fazla) hatası veriyor.

C5. /etc/printcap dosyasının ilgili oldugu seceneklerden biri de
yazdırılacak dosyanın en fazla uzunlugudur. Bu bilgi icin
ontanımlı deger 1000 disk blogudur (yaklasık 500k?). Postscript ve
onun gibi bicimlenmis dosyalar icin, bu uzunluk size yaklasık 6-8
sayfaya karsılık gelir (cizim de varsa). Yazıcı tanımlamasına
asagıdaki satırı ekleyin:

mx=0

__________________

Zero Relax

Bunu yapmanızın nedeni yazıcı kuyruk bolumlendirmesinin dolmasını
engellemektir. Bunu engellemenin baska bir yolu da lpr komutunun,
kuyruk dizininden yazdırılacak olan dosyanıza simgesel bir bag
olusturmasını saglamaktır. Ancak bu durumda, lpr komutunu her
defasında -s secenegi ile calıstırmayı unutmamanız gerekir.

5. Sorun giderme

Bu bolum, yazıcı sisteminde genellikle yapılan yanlıslıklardan
bahseder.

Eger yazıcınız calısmıyorsa:

· Diger yazıcı isleri calısıyor mu? (uygulamalar)

· lpd calısıyor mu? (lpc ile kontrol edin) (yazdırma denetleyicisi)

· Yetkili kullanıcı yazıcıya dogrudan birsey gonderebiliyor mu?
(yazdırma servisleri)

· DOS altından cıktı alabiliyor musunuz? (kablo/yazıcı sorunu?)

Bu soruları cevaplandırmanız, bir cozum bulmanıza yardımcı
olabilir. Bu bolume eklenebilecek diger onerileri, Ingilizce icin
<markk@auratek.com>, Turkce icin <degere@linux.org.tr> adresine
gonderin.

6. Basvuru Kaynakları

Bu bolumde, bu belgenin hazırlanmasında basvurulan ve Linux Yazdırma
Sistemi icin basvurulabilecek cesitli kaynaklardan bahsedilmistir.
Bu belgenin yazarı (markk@auratek.com), bu NASIL dosyasının
hazırlanmasında bu kaynaklara gerektigi zaman gonderme yaptıgını
ve eksiklerin bulunması durumunda kendisi ile iliskiye gecilmesini
istedigini belirtmistir.

Kılavuz Sayfaları

· cat(1) dosyaları birlestirir ve yazar

· dvips(1) TeX DVI dosyasını PostScript bicimine cevirir

· ghostview(1) Ghostscript kullanarak PostScript belgeleri
gormenizi saglar

· groff(1) groff belge bicimlendirme sisteminin on-ucu

· gs(1) Ghostscript yorumlayıcısı/izleyicisi

· lpc(8) satır yazıcı denetleme programı

· lpd(8) satır yazıcı kuyruklarını denetleyici surec

· lpq(1) kuyruk sırası inceleme programı

· lpr(1) cevrim-dısı (off-line) yazıcı

· lprm(1) satır yazıcı kuyruk sırasındaki dosyaları siler

· pr(1) metin dosyalarını - yazdırma icin - cevirir

· tex(1) metin bicimleme ve karakter dizileme

USENET haber obekleri

· comp.os.linux.* Linux hakkında en genel bilgiler

· comp.unix.* UNIX isletim sistemi ile ilgili tartısmalar

__________________